Ustawowa definicja zagrożenia niewypłacalnością zawiera kilka sformułowań, które na pierwszy rzut oka wydają się intuicyjne, jednak w praktyce rodzą wiele wątpliwości interpretacyjnych. Dotyczy to zwłaszcza takich zwrotów jak „w niedługim czasie”, „może stać się” czy też odniesienia do samego pojęcia niewypłacalności. Choć są one elementem definicji prawnej, ich prawidłowe rozumienie wymaga w rzeczywistości pogłębionej analizy ekonomicznej oraz oceny przyszłej sytuacji przedsiębiorstwa. Z tego względu interpretacja tych pojęć odgrywa istotną rolę w procesie identyfikowania momentu, w którym przedsiębiorstwo wchodzi w stan zagrożenia niewypłacalnością.
Pierwszym problemem jest określenie, czym właściwie jest „niedługi czas”. Ustawodawca nie wskazał bowiem żadnego konkretnego horyzontu czasowego, który pozwalałby jednoznacznie ustalić, czy przedsiębiorstwo znajduje się już w stanie zagrożenia niewypłacalnością. W praktyce oznacza to konieczność oceny tego okresu każdorazowo w kontekście specyfiki działalności danego przedsiębiorstwa. W niektórych branżach kilka miesięcy może stanowić bardzo długi okres w sensie ekonomicznym, podczas gdy w innych cykle operacyjne są znacznie dłuższe. Dlatego ocena „niedługiego czasu” nie może być oderwana od realiów gospodarczych funkcjonowania konkretnego podmiotu. Kluczowe znaczenie ma tu analiza przyszłych przepływów pieniężnych oraz zdolności przedsiębiorstwa do regulowania zobowiązań w najbliższym okresie.
Drugim problematycznym elementem definicji jest zwrot „może stać się”. Wskazuje on na pewien poziom prawdopodobieństwa przyszłego zdarzenia, ale nie przesądza, jak wysoki powinien być ten stopień prawdopodobieństwa. W praktyce oznacza to konieczność oceny ryzyka utraty zdolności płatniczej w przyszłości. Nie chodzi więc o pewność wystąpienia niewypłacalności, lecz o realną możliwość jej wystąpienia wynikającą z obecnej sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa. Taka ocena musi uwzględniać zarówno dane finansowe, jak i czynniki gospodarcze wpływające na przyszłe funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Analiza powinna obejmować m.in. perspektywy sprzedaży, strukturę zobowiązań, dostępność finansowania czy też stabilność relacji z kontrahentami.
Trzecim elementem wymagającym interpretacji jest samo pojęcie „niewypłacalności”, do którego odwołuje się definicja zagrożenia niewypłacalnością. W praktyce pojawia się pytanie, czy chodzi tu wyłącznie o sytuację, w której przedsiębiorstwo jest już opóźnione w wykonywaniu swoich zobowiązań pieniężnych, czy też o szersze rozumienie utraty zdolności płatniczej. Sam fakt występowania opóźnień w płatnościach nie musi bowiem automatycznie oznaczać niewypłacalności. Opóźnienia mogą mieć charakter przejściowy i wynikać z chwilowych trudności płynnościowych, które przedsiębiorstwo jest w stanie przezwyciężyć. Z drugiej strony brak opóźnień w płatnościach nie wyklucza istnienia realnego zagrożenia niewypłacalnością, jeżeli przedsiębiorstwo funkcjonuje dzięki krótkoterminowemu finansowaniu lub innym niestabilnym źródłom środków.
Dlatego właściwa interpretacja tych elementów definicji wymaga podejścia całościowego. Ocena zagrożenia niewypłacalnością nie powinna opierać się wyłącznie na pojedynczym wskaźniku finansowym czy też jednym zdarzeniu gospodarczym. Konieczne jest zestawienie danych finansowych z analizą przyszłych przepływów pieniężnych oraz oceną perspektyw działalności przedsiębiorstwa. Dopiero takie kompleksowe podejście pozwala w sposób odpowiedzialny ocenić, czy przedsiębiorstwo rzeczywiście znajduje się w stanie zagrożenia niewypłacalnością.
W praktyce oznacza to, że identyfikacja tego stanu ma charakter prognostyczny i wymaga spojrzenia w przyszłość. Zarówno zarządy przedsiębiorstw, jak i doradcy restrukturyzacyjni powinni analizować nie tylko aktualną kondycję finansową przedsiębiorstwa, lecz także jego zdolność do funkcjonowania w najbliższym okresie. To właśnie ta perspektywa przyszłych zdarzeń gospodarczych przesądza o tym, czy przedsiębiorstwo jedynie doświadcza przejściowych trudności, czy też realnie zbliża się do stanu niewypłacalności.
Źródło:
Jakub Michalak, Bartosz Sokół, Zagrożenie niewypłacalnością – definicja ekonomiczno-prawna i sposób identyfikacji, „Doradca Restrukturyzacyjny”, nr 32 (2/2023).